اهريمن و اوهرمزد ، يا خرد و پليد و خرد مقدس ، يا ظلمت و نور ، باشد . اهريمن ، كه پيش از برادر به دنيا آمد ، حكمران جهان شد ، و اوهرمزد براى تحصيل سلطنت مجبور شد با او از در نزاع به ميان آيد « 1 » . اين نكته قابل ملاحظه است ، كه اعتقاد زروانيه راجع بتقدم و اوليت اهريمن با اصل بدى و شر ، بر اوهرمزد ، ناشى از بدبينى است ، كه نظير عقيده گنوستيك‌هاست « 2 » . و با اصل آيين زردشتى ، كه در گاثاها آشكار است ، تباين دارد . قدما سعى كرده‌اند ، كه بطرق مختلف و تعبيرات گوناگون از تباين و اختلاف اين دو عقيده بكاهند ، مثلا گاهى اهرمن را در دوره تسلط خود تابع اوهرمزد شمرده « 3 » و گاهى فرمانروايى اهرمن را بسه هزار سال نخستين دوره جنگ محدود كرده‌اند . بنابر اعتقاد عامه‌ى زروانيه ، اهريمن سه هزار سال فرمانروايى كرد و در سه هزار سال بعد ، قدرت او مساوى قدرت اوهرمزد بود و عاقبت اوهرمزد بر اهريمن تفوق يافت و اين عهدى است ، كه از ظهور زردشت شروع و به آخرين نبرد قطعى ، كه اهرمن الى الابد مغلوب ميگردد ، خاتمه مىيابد : در اين وقت است كه « تبديل » شروع مىشود . در فصل اول بندهشن ، عقيده مزديسنان غير زروانى در باب اين مطلب اساسى بطريق ذيل ذكر شده است : « اوهرمزد بعلم ازلى ميدانست ،

--> و 104 ) « مادر زندگان » ه زن پادشاه روشنايى ( زروان ) و مادر انسان نخستين ( اوهرمزد ) بنام رام راتوخ Ramratnkh « شادىبخش » ذكر شده است . نگاه كنيد ، بنونيست ، جهان شرق 1932 ، ص 183 و مابعد . ( 1 ) - پيكار دو برادر همزاد ، نيبرگ ، 2 ، ص 111 و مابعد ؛ مقايسه شود با كريستنسن مقاله به زبان دانماركى درباره داستانهاى 2 برادر و 3 برادر ، كه در مورد اصل و منشاء ملل و طوايف آمده است ، در مطالعات دانماركى Danske Studier ، 1916 ، ص 69 و ما بعد . ( 2 ) - نيبرگ ، 2 ، ص 79 و ما بعد . ( 3 ) - در هر حال تعبيريكه نيبرگ از متن از نيك در اينمورد كرده است ، به نظر من صائب نميآيد .